جلسه دفاعیه دانشجو فاطمه کشاورزیان رشته علوم قرآنی گرایش ادبی مقطع ارشد با عنوان« تجلی آیات قرآن در "منازل دفتر دل" علامه حسن‌زاده آملی با تکیه بر نظریه بینامتنیت »  با راهنمایی دکتر سیده فاطمه سلیمی و داوری دکتر ابراهیم فلاح  با نمره 20 و درجه  عالی  در تاریخ 1405/03/30ساعت 9 صبح در دانشکده علوم قرآنی آمل برگزار گردید.

در بخشی از پایان نامه می خوانیم:

قرآن کریم، مهم‌ترین منبع معرفتی و معنوی عرفان اسلامی و بنیادی‌ترین سرچشمه الهام در ادبیات عرفانی فارسی است. بسیاری از عارفان مسلمان، آموزه‌های سلوکی، معرفتی و وجودشناختی خود را بر پایه مفاهیم و دلالت‌های قرآنی سامان داده‌ و در قالب الگوهای بینامتنی به تصویر کشیده‌اند. در میان آثار عرفانی معاصر، منظومه «منازل دفتر دل» اثر علامه حسن‌زاده آملی از جایگاهی ممتاز برخوردار است؛ زیرا این اثر در سطوح مختلف زبانی، ساختاری و معنایی با قرآن کریم ارتباطی گسترده و نظام‌مند برقرار کرده است. 

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل گونه‌های بینامتنیت میان قرآن کریم و «منازل دفتر دل» و با تکیه بر نظریه بینامتنیت، به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که روابط بینامتنی در این منظومه در سه سطح «ساختاری»، «واژگانی» و «مضمونی» قابل تبیین است. در سطح بینامتنیت ساختاری، الگوهای بیانی قرآن در قالب تقابل‌های معنایی، تکرارهای هدفمند، خطاب، پرسش و پاسخ، سوگند و بازآفرینی روایت‌های قرآنی بازتاب یافته‌اند و موضوعاتی همچون «نفخ روح»، «رجم شیطان»، «الم» و «پیدایش هستی» در ساختاری متأثر از شیوه بیان قرآن عرضه شده‌اند. 

در سطح بینامتنیت واژگانی، شاعر با وام‌گیری واژگان، تعابیر و شبکه‌های معنایی قرآن و نیز از طریق برآیندسازی واژگانی، مفاهیم قرآنی را در قالبی تازه بازآفرینی کرده است؛ چنان‌که تعابیری مانند «أقوم»، «صراط»، «أمّ‌الکتاب»، «سبع مثانی»، «فتّاح علیم» و «نطفة أمشاج» در بافتی عرفانی و سلوکی به کار رفته‌اند. در سطح بینامتنیت مضمونی نیز آموزه‌های بنیادین قرآن همچون توحید افعالی، فاطریت و قیومیت الهی، معرفت نفس، تعلیم اسماء، مظهریت ولایت، تجدد امثال، سیر الی‌الله، غفلت و حجاب دل و توحید فطری در منظومه فکری شاعر بازتفسیر و بازتولید شده‌اند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که رابطه «منازل دفتر دل» با قرآن کریم فراتر از اقتباس لفظی یا تأثیرپذیری ادبی است. 

علامه حسن‌زاده آملی با رویکردی تأویلی و عرفانی، مفاهیم قرآنی را به عناصر سازنده یک نظام معرفتی و سلوکی تبدیل کرده و از رهگذر پیوند میان قرآن، عرفان و حکمت، خوانشی نو از معارف وحیانی ارائه داده است. ازاین‌رو، مهم‌ترین نوآوری این پژوهش تبیین نظام‌مند گونه‌های بینامتنیت و نشان دادن چگونگی بازآفرینی و تعمیق آموزه‌های قرآنی در ساختار عرفانی «منازل دفتر دل» است؛ امری که این منظومه را به نمونه‌ای برجسته از بینامتنیت پویا و برآیندساز در ادبیات عرفانی معاصر تبدیل کرده است.