• تاریخ انتشار : 1400/05/07 - 20:56
  • تعداد بازدید : 109
  • زمان مطالعه : 8 دقیقه
از سوی عضو هیأت علمی دانشکده علوم قرآنی بجنورد تبیین شد:

غدیر در آینه قرآن

عضو هیأت علمی دانشکده علوم قرآنی بجنورد به تشریح آیات ناظر بر واقعه غدیر خم پرداخت.

به گزارش ایحاء از بجنورد، دکتر علی آهنگ عضو هیأت علمی دانشکده علوم قرآنی بجنورد در گفت و گو با خبرنگار ایحاء در خصوص آیات متناظر با واقعه غدیر خم، اظهار کرد: سوره مبارکه مائده از جمله سوره هایی است که به اذعان اندیشمندان حوزه قرآن و حدیث، در سال های پایانی عمر شریف نبی مکرم اسلام صلی الله علیه وآله وسلم نازل شده است. از این روی مفسران برجسته شیعی با الهام گیری از بیانات گهربار معصومین علیهم السلام تعدادی از آیات سوره مبارکه مائده را ناظر به ماجرای غدیر و نصب الهی حضرت علی (ع) به امامت می دانند.

وی افزود: اولین آیه، آیه اکمال (الْیوْم یئس الّذین کفروا منْ دینکمْ فلا تخْشوْهمْ واخْشوْن الْیوْم أکْملْت لکمْ دینکمْ وأتْممْت علیْکمْ نعْمتی ورضیت لکم الْإسْلام دینًا) (مائده/3) می باشد. آیه سوم سوره مبارکه مائده که به آیه إکمال معروف است، با عبارت «الیوم» که دوبار تکرار شده به روزی خاص اشاره می کند که در آن، هم کافران مأیوس شده‌اند، و هم دین کامل شده، هم نعمت خدا تکامل یافته، هم خداوند آئین اسلام را به عنوان آئین نهائى مردم جهان پذیرفته است. حال سوال این است که این کدامین روز است که این «چهار نعمت» در آن جمع شده است؟ در این مورد، در میان مفسران سخن بسیار است، ولى به تعبیر مفسر گرانقدر تفسیر نمونه آنچه جاى شک نیست این است که: چنین روزى باید روز بسیار مهمى در تاریخ زندگى پیامبر صلى الله علیه و آله باشد، نه یک روز ساده و عادى و معمولى؛ زیرا این همه اهمیت براى یک روز عادى معنى ندارد.

دکتر علی آهنگ گفت: بنابر پاره‌اى از گزارشات تفسیری اهل سنت: بعضى از یهود و نصارى‌ با شنیدن این آیه، گفتند: اگر چنین آیه‌اى در کتب آسمانى ما نقل شده بود، ما آن روز را روز عید قرار مى‌دادیم. (جامع البیان طبری، ج6، ص52؛ بحرالعلوم سمرقندی، ج1، ص369). تعدادی از مفسران متقدم اهل سنت، در خصوص اینکه آیه شریفه به چه روزی اشاره دارد، اقوالی از صحابه و تابعین را گزارش نموده اند. برخی معتقدند این روز، روز عرفه سال حجه الوداع می باشد که مصادف با روز جمعه بود. برخی بدون اشاره به روز عرفه نزول آیه را در مسیر بازگشت از حجه الوداع می دانند (طبری از ربیع بن انس). برخی گفته اند آیه شریفه به سال فتح مکه اشاره دارد (طبری از ابن عباس (6/52) و سمرقندی از ضحاک (1/369)) و برخی دیگر، این آیه را مشیر به روز خاصی نمی دانند (فخررازی، مفاتیح الغیب/11/286) اما مفسران و اندیشمندان شیعه همگی نزول آیه شریفه را مرتبط با ماجرای غدیر در روز هجدهم ذی الحجه سال دهم هجری/ حجه الوداع می دانند.

وی افزود: اکنون باید دید با توجه به  قرائن موجود و تاریخ نزول این آیه، و این سوره مبارکه و بررسی گزارشات تاریخی کدام یک از اقوال فوق مقرون به صحت است؟. مفسران اهل سنت در راستای توجیه اقوال فوق نکاتی را بیان داشته اند؛ ازجمله برخی گفته اند: از آنجا که بعد از نزول این آیه در روز عرفه حجه الوداع پیامبر (ص) 81 روز بیشتر عمر نکردند و در این مدت حلال و حرامی بر آن حضرت نازل نشد (طبری/6/52)، پس آیه شریفه از إکمال احکام دینی سخن می گوید. برخی دیگر نیز در توجیه این دیدگاه گفته اند: چون در حجه الوداع هیچ مشرکی وجود نداشت و همگی مسلمانان در رکاب پیامبر (ص) بودند، این باعث یأس کفار شد(همان) . عموم دیدگاه هایی که این دسته از مفسران ذکر نموده اند حول همین توجیهات می چرخد که از وجاهت علمی محکمی برخوردار نیستند؛ زیرا نزول احکامی که در این آیه شریفه و یا حتی این سوره اشاره شده، احکام جدیدی نبود که واجد این همه اهمیت باشد به طوری که آنرا باعث تکمیل دین بدانیم. دیگر اینکه بر خلاف ادعای مطرح شده در این اقوال، این احکام آخرین احکامى نبوده که بر پیامبر صلى الله علیه و آله نازل شده، به دلیل این که: در دنباله این سوره به احکام دیگرى نیز برخورد مى‌کنیم، علاوه بر این نزول این احکام سبب یأس کفار نمى‌شود، چیزى که سبب یأس کفار مى‌شود، فراهم ساختن پشتوانه محکمى براى آینده اسلام است و به عبارت دیگر، نزول این احکام و مانند آن تأثیر چندانى در روحیه کافران ندارد و این که گوشت ‌هائى حلال یا حرام باشد، آنها حساسیتى روى آن ندارند.

این استاد دانشگاه بیان کرد: اینکه اجتماع مسلمانان بر گرد پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم باعث نزول این آیه در روز عرفه حجه الوداع شده باشد نیز با محتوای آیه و اهمیتی که در آن نهفته است سازگار نیست؛ چرا که حادثه خاصى که باعث یأس کفار بشود در آن روز واقع نشده، زیرا انبوه اجتماع مسلمانان قبل از روز عرفه نیز در خدمت پیغمبر صلى الله علیه و آله در «مکّه» بودند. ارتباط نزول این آیه شریفه با روز فتح مکه و یا نزول سوره برائت نیز با توجه به اینکه سوره مائده در سال پایانی عمر شریف پیامبر اسلام (ص) نازل شد، فاقد دلیل و بی اعتبار می باشد. آنچه باقی می ماند دیدگاهی است که تمام مفسران شیعه آن را در کتب خود آورده‌اند و روایات متعددى آن را تأیید مى‌کند، و با محتویات آیه کاملًا سازگار است و آن «روز غدیر خم» است، روزى که پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله امیر مؤمنان على علیه السلام را رسماً براى جانشینى خود تعیین کرد، آن روز بود که کفار در میان امواج یأس فرو رفتند؛ زیرا انتظار داشتند آئین اسلام قائم به شخص باشد، با از میان رفتن پیغمبر صلى الله علیه و آله اوضاع به حال سابق برگردد، و اسلام تدریجاً برچیده شود.اما هنگامى که مشاهده کردند، مردى که از نظر علم و تقوا و قدرت و عدالت بعد از پیامبر صلى الله علیه و آله، در میان مسلمانان، بى‌نظیر بود، به عنوان جانشینى پیامبر صلى الله علیه و آله انتخاب شد، و از مردم براى او بیعت گرفت، یأس و نومیدى نسبت به آینده اسلام، آنها را فرا گرفت و فهمیدند آئینى است ریشه‌دار و پایدار.

دکتر آهنگ اظهار کرد: در این روز بود که آئین اسلام به تکامل نهائى خود رسید؛ زیرا بدون تعیین جانشین براى پیامبر صلى الله علیه و آله و بدون روشن شدن وضع آینده مسلمانان، این آئین به تکامل نهائى نمى‌رسید. آن روز بود که نعمت خدا با تعیین رهبر لایقى همچون على علیه السلام براى آینده مردم کمال یافت و نیز آن روز بود که اسلام با تکمیل برنامه‌هایش، به عنوان آئین نهائى از طرف خداوند پذیرفته شد. (تفسیر نمونه/4/264)

 

عضو هیأت علمی دانشکده علوم قرآنی بجنورد در ادامه با اشاره به آیه 67 سوره مائده، گفت: آیه67 سوره مائده که می فرماید: «یا أیّها الرّسول بلّغْ ما أنْزل إلیْک منْ ربّک و إنْ لمْ تفْعلْ فما بلّغْت رسالته و اللّه یعْصمک من النّاس إنّ اللّه لا یهْدی الْقوْم الْکافرین): «اى پیامبر، آنچه از جانب پروردگارت به سوى تو نازل شده، ابلاغ کن؛ و اگر نکنى پیامش را نرسانده‏اى. و خدا تو را از [گزند] مردم نگاه مى‏دارد. آرى، خدا گروه کافران را هدایت نمى‏کند»، به آیه تبلیغ شهرت دارد. در این آیه شریفه خداوند متعال، پیامبر اسلام (ص) را با صفت رسالت مورد خطاب قرار می دهد و بدان حضرت فرمان می دهد که در راستای تکمیل رسالتش امر الهی را ابلاغ فرماید. این امر چنان خطیر است که با یک تهدید و یک وعده همراه شده است. تهدید به اینکه اگر این ابلاغ انجام نشود گویا کل رسالت ناتمام مانده و وعده حمایت و حفاظت از پیامبر (ص) و رسالتش در برابر کارشکنی های احتمالی.

وی افزود: مفسران اقوال مختلفی در شأن نزول آیه بیان داشته اند؛ از جمله فخر رازی از مفسران برجسته اهل سنت قریب به ده دیدگاه در ذیل آیه می آورد که در یکی از آنها از قول ابن عباس و برّاء بن عازب می گوید: این آیه در فضیلت علی بن ابیطالب نازل شده است، بعد از نزول این آیه پیامبر (ص) دست علی را گرفته و فرمودند: «من کنت مولاه فعلی مولاه اللّهم وال من والاه و عاد من عاداه‏». (تفسیر کبیر/12/401) . ابن ابی حاتم رازی نیز به نقل از ابوسعید خدری، نزول آیه را در شأن حضرت علی (ع) می داند. (تفسیر القرآن العظیم، 4، 1173). همه‏ى مفسّران شیعه به اتکاى روایات اهل بیت علیهم السلام و نیز بعضى از مفسّران اهل‏سنت به عنوان یکى از مصادیق، آیه را مربوط به نصب حضرت على علیه السلام در غدیر خم به ولایت و امامت دانسته‏اند.

دکتر علی آهنگ تصریح کرد: پیوند محتوایی این آیه با آیه اکمال که مورد بررسی قرار گرفت، حکایت از پیوند عمیق این دو آیه با یکدیگر دارد که نزول آنها را در زمان واحد می رساند. نتیجه اینکه هم آیه إکمال و هم آیه تبلیغ هر دو به یک واقعه مهم اشاره دارند که در یک روز مشخص واقع شده است. این روز مشخص به استناد این آیات، روایات متواتر فریقین و ادله محکم عقلی روزی نیست جز روز غدیر خم که پیامبر (ص) با تعیین و نصب حضرت علی (ع) به امامت جامعه اسلامی آینده ای روشن فراروی آنها نهاد که اگر بدان عمل می شد، شاهد هیچ یک از گرفتاریهای امروز جهان اسلام نبودیم.

 

 

 

  • گروه خبری : مصاحبه
  • کد خبر : 5176
کلمات کلیدی

نظرات

0 نظر برای این مطلب وجود دارد

نظر دهید