جلسه دفاعیه دانشجو شکوفه نوروزی عین القاصی رشته تحصیلی علوم قرآنی گرایش اعجاز در مقطع کارشناسی ارشد با عنوان: بازشناسی معنایی و نقد تفسیری واژگان حلیم و صبور درقرآن کریم با راهنمایی سرکار خانم دکتر زهره نریمانی و داوری دکتر مسعود اقبالی در دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه برگزار گردید.

در بخشی از این پایان نامه می خوانیم:

قرآن کریم، به عنوان کامل‌ترین و جامع‌ترین کتاب آسمانی، نه تنها مشتمل بر معارف الهی و احکام شرعی است، بلکه دریایی بیکران از مفاهیم اخلاقی و تربیتی را در خود جای داده که هدایت و سعادت بشر در گرو فهم دقیق و کاربست صحیح آن‌هاست. در میان این مفاهیم والا، دو واژه‌ی «حلم» و «صبر» از جایگاهی ویژه و بنیادین برخوردارند؛ چرا که هر دو به گونه‌ای با مفهوم بردباری، خویشتنداری و کنترل نفس در برابر ناملایمات و تحریکات پیوند خورده‌اند. با این حال، آنچه در نگاه نخست به عنوان دو واژه‌ی هم‌معنا و مترادف جلوه می‌کند، با تأمل و تدبر در آیات قرآن و کتب لغت و تفسیر، پرده از حقیقتی ظریف‌تر و عمیق‌تر برمی‌دارد که تمایز این دو مفهوم را در حوزه‌های معنایی و کارکردهای متفاوت آشکار می‌سازد.

مسئله‌ی اصلی این پژوهش، که انگیزه‌ی انجام آن را شکل داده، پاسخی به این پرسش اساسی است که با وجود قرابت معنایی واژگان «حلیم» و «صبور» در دلالت بر بردباری، آیا این دو در نظام معنایی قرآن کاملاً مترادف‌اند یا هر یک حوزه‌ی کاربرد و بار معنایی مستقلی دارند؟ بررسی دقیق آیات قرآن، این نکته را به روشنی نشان می‌دهد که حوزه‌های کاربردی حلم و صبر در قرآن با یکدیگر تفاوت دارد و هرگز این دو واژه در یک معنا و به جای یکدیگر به کار نرفته‌اند. بر خلاف تصور رایج که صبر را نوعی خویشتنداری و عمل‌نکردن می‌داند، حلم در قرآن ناظر به عمل‌کردن به گونه‌ای خاص و همراه با تدبیر و مداراست. نمونه‌ی بارز این تمایز آن است.

اهمیت و ضرورت این پژوهش از آنجا ناشی می‌شود که فهم دقیق این دو مفهوم، افزون بر غنای مطالعات قرآنی و واژگان‌ شناختی، در تبیین الگوهای اخلاقی و تربیتی قرآن و بازخوانی عملی این ارزش‌ها در زندگی فردی و اجتماعی معاصر نقش بنیادین دارد. در روزگار حاضر که مباحث اخلاق بردباری، کنترل خشم و پایداری در برابر سختی‌ها در جوامع دینی اهمیت ویژه‌ای یافته است، واکاوی علمی و دقیق مفهوم «حلم» و «صبر» می‌تواند به بازتولید آموزه‌های قرآنی در عرصه‌ی تربیت اخلاقی و نیز نقد و تکمیل دیدگاه‌های تفسیری موجود یاری رساند. از این‌رو، این پژوهش بر آن است تا با محوریت آیات قرآن، تمامی آیات پیرامون حلم و صبر را استقراء کرده و با بهره‌گیری از کتب لغوی متقدم و تفاسیر معتبر، حوزه‌های معنایی، همنشینان واژگانی و نسبت این دو مفهوم را بررسی و تحلیل نموده و در نهایت، به نقد دیدگاه‌های تفسیری موجود در این زمینه بپردازد تا از این رهگذر، تصویری روشن و جامع از جایگاه این دو فضیلت در نظام اخلاقی قرآن ترسیم گردد.

مهمترین سرفصل های این پایان نامه عبارتند از:

فصل اول: کلیات و مفاهیم

فصل دوم: بررسی لغوی واژگان حلم وصبر

فصل سوم: بررسی و نقد تفسیری واژگان حلم و صبر