تأمل در خُلق عظیم؛ صفت «بخشش» پیامبر(ص) به عنوان الگویی برای بشریت

روز هفدهم ربیع‌الاول سالروز ولادت بزرگ‌مرد عالم بشریت حضرت محمد مصطفی صلی‌الله علیه و آله وسلم است. پیامبری که رحمت للعالمین بود و آوازه اخلاق نیکویش سالها قبل از بعثتش همه جا پیچیده بود. از کدام خُلق نیکویش بگوییم؟ او که به تصریح و تأکید قرآن دارای خُلق عظیم است. او که باید برای مسلمانان اُسوه باشد ولی سوگمندانه چنین نیست.

در این مناسبت دکتر زهره اخوان مقدم عضو هیأت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم در یادداشتی، به بررسی یکی از زیباترین صفات اخلاقی پیامبر اکرم (ص) یعنی صفت بخشش پرداخته و آن را الگویی برای رفتار انسانی معرفی کرده است. در این یادداشت، داستان تاریخی «ساره» (آوازه خوان مکه) به عنوان شاهدی بر این صفت ذکر شده است. زنی آوازه‌خوان بود در مکه به نام «ساره». ماجرای او را همة کتب فریقین نقل کرده‌اند. سالها در مجالس لهو و لعب مجلس‌داری می‌کرد و بزرگان مکه مشتری او بودند، ولی هر گاه احتیاجی داشت به محمد امین مراجعه می‌کرد و کمک می‌گرفت!

 تا اینکه پیامبر مبعوث شدند. ساره همچنان آوازه‌خوان بود و حتی گاهی اشعار «هجو و بدگویی» از پیامبر اسلام را به او می‌دادند تا در مجالس بخواند و معرکه بگیرد؛ و عجیب آنکه هنوز هم موقع نیاز به رسول‌الله مراجعه می‌کرد!

عجیب‌تر آنکه بعد از هجرت پیامبر(ص) به مدینه، دو سال پس از جنگ بدر، ساره به مدینه آمد و خدمت رسول‌خدا مشرف شد. پیامبر (ص) سؤال فرمود: آیا مسلمان شدی؟ ساره جواب داد: نه. فرمود: آمده‌ای که ایمان بیاوری؟ گفت نه. فرمود پس چه می‌خواهی؟ ساره گفت محتاجم و نیاز به کمک دارم. نه خانه دارم و نه مرکب و نه مایحتاج دیگر. حضرت فرمود: مگر درآمد نداری؟ گفت بیشتر مشتری‌هایم را از دست داده‌ام و به سختی زندگی می‌گذرانم.

در این نوشتار خاطر نشان می کند که بر خلاف انتظار که ممکن بود با توجه به سوابق دشمنی و عدم ایمان او، با ساره برخورد تندی صورت گیرد، بدون آنکه شغلش را به رخ بکشند یا از او ایمان اجباری بخواهند یا خجالتش بدهند همه مورخان نقل کرده اند که پیامبر اکرم (ص) با بخشش و رحمت، از ایشان حمایت کرده و  لباس، مرکب و مبالغی را برای رفع نیاز او فراهم نمودند.ساره به مکه بازگشت در حالی‌که هنوز مشرک بود. 

این رویکرد پیامبر(ص) نشان دهنده عظمت اخلاق ایشان است که حتی در برابر کسانی که با کلام خود ایشان را می آزاردند، دست گشایش گشودند. این یادداشت با تأکید بر ضرورت بازگشت به این الگوی رفتاری، ضمن آرزوی توفیق تأسی به پیامبر رحمت، بر اهمیت اخلاق در زندگی امروز تأکید می ورزد.

شیر را بچه همی مانَد به او         تو به پیغمبر چه می‌مانی بگو

زهره اخوان مقدم. ۵ شهریور ۱۴۰۵ – ۱۴ ربیع الاول ۱۴۴۸