دکتر سید قاسم حسینی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، در یادداشتی به مناسبت میلاد پیامبر اکرم (ص) و امام جعفر صادق (ع)، ابعاد تمدنی سیره نبوی و نقش بنیادین مکتب اهل‌بیت (ع) در تکوین نظام علمی اسلام را تبیین کرد.

رسالت نبوی؛ از میثاق مدینه تا الگوی تمدنی

دکتر حسینی با اشاره به ضرورت بازنگری در درک از سیره نبوی، خاطرنشان کرد که پیامبر اکرم (ص) مبانی نظری خود را با تدوین «میثاق مدینه» به منصه ظهور رساندند؛ میثاقی که نخستین سند مکتوب برای یک جامعه چندقومی و چنددینی است و در آن بر برابری حقوقی و همزیستی مسالمت‌آمیز تأکید شده است.

وی دستاوردهای رسالت نبوی را در چهار محور بنیادین خلاصه کرد:

۱. نهادینه‌سازی اندیشه انتقادی: مبارزه با جاهلیت و خرافه‌پرستی برای تقویت عقلانیت اجتماعی.

۲. تبدیل ساختار اجتماعی: نفی تبعیض‌های قومی و جایگزینی معیار «تقوا» به جای قبیله‌گرایی.

۳. ارتقای حقوق انسانی: دفاع از جایگاه زن و حقوق انسانی در بستری که پیش از اسلام در حاشیه بود.

۴. اخلاق تمدنی: تبدیل اخلاق از یک الگوی فردی به یک نظام منسجم که رابطه انسان با خدا، خود، دیگری و طبیعت را تعریف می‌کند.

دکتر حسینی افزود: «سیره نبوی، هندسه‌ای اخلاقی است که در آن علم، اخلاق و عدالت، سه ضلع یک مثلث تکوین‌دهنده سعادت بشری هستند.»

امام صادق (ع)؛ مؤسس دانشگاه اسلام و پیشران عقلانیت دینی

وی در ادامه با ورود به بحث امامت، دوران شکوفایی اندیشه را در مکتب امام جعفر صادق (ع) دانست. وی تأکید کرد که اگر رسالت نبوی بنیان‌گذار تمدن اسلامی بود، امامت امام صادق (ع) تجلیگاه شکوفایی علم در دل این تمدن است.

به گفته دکتر حسینی، امام صادق (ع) در میان آشوب‌های سیاسی گذار از بنی‌امیه به بنی‌عباس، فرصتی استثنایی برای تأسیس یک نهضت عظیم علمی فراهم آوردند. وی با توصیف امام صادق (ع) به عنوان «مؤسس دانشگاه اسلام»، بر ویژگی ممتاز مکتب ایشان یعنی «فقه پویا» و «عقلانیت دینی» تأکید کرد. امام ایشان با تربیت راویانی چون زراره و هشام بن حکم، فقه را از روایات پراکنده به یک نظام علمی روشمند تبدیل کردند که منجر به شهرت «مذهب جعفری» شد.

پیوند دین با علوم تجربی و مدیریت اختلاف

عضو هیات علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم در بخش پایانی پیام خود، به جامعیت نگاه امام صادق (ع) اشاره کرد و افزود: «مکتب ایشان تنها به فقه محدود نشد، بلکه عرصه‌های علوم طبیعی و تجربی را نیز در بر می‌گرفت؛ چنان‌که جابر بن حیان، پدر شیمی، از شاگردان برجسته ایشان بود.»

وی تأکید کرد که در نگرش اهل‌بیت (ع)، دین در تعامل و تکامل با علم قرار دارد، نه در تقابل با آن. همچنین، رویکرد امام صادق (ع) در مناظره‌های کلامی مبتنی بر گفتگو و استدلال، الگویی ماندگار برای «مدیریت اختلاف‌نظر» و «همزیستی اندیشه‌ورزانه» در جوامع تکثرگرا محسوب می‌شود.

دکتر حسینی در پایان، میلاد پیامبر رحمت و امام صادق (ع) را به همگان تبریک و تسلیت گفت.