روح‌الله محمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم به مناسبت سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) در گفت‌وگو با ایکنا از سمنان، با بیان اینکه سیره آن حضرت را می‌توان به‌عنوان الگویی جامع در چهار محور اصلی بازخوانی کرد، گفت: نقش الگویی آن حضرت در حفظ انسجام خانواده در بحران‌های اجتماعی، حضرت زهرا(س) در سخت‌ترین شرایط اجتماعی و سیاسی صدر اسلام، خانواده را به کانونی برای حفظ ایمان و مقاومت تبدیل کردند. ایشان در جریان محاصره مسلمانان در شعب ابی‌طالب، به عنوان «غمگسار» و تکیه‌گاه پیامبر(ص) عمل کردند و پس از رحلت حضرت خدیجه(س)، نقش «امّ ابیها» (مادر پدر) را ایفا نمودند. این نقش نه از سر عاطفه صرف، بلکه برخاسته از مسئولیت‌پذیری دینی بود.

وی ادامه داد: در زندگی مشترک با امام علی(ع)، با وجود فقر شدید و حضور دائمی همسر در جبهه‌های نبرد، ایشان با از خودگذشتگی و روحیه قوی خانه را به محل آرامش و تجهیز همسر برای جهاد تبدیل کردند، تا جایی که امام علی(ع) فرمودند: او هرگز مرا به خشم نیاورد. همچنین در بحران‌های اجتماعی، ایشان با اولویت دادن به همسایه» به فرزندان خود آموختند که انسجام خانواده نباید به قیمت بی‌تفاوتی نسبت به جامعه تمام شود. بنابراین، الگوی ایشان نشان می‌دهد که خانواده در بحران، نه با انزوا، بلکه با مدیریت عاطفی و تجهیز اعضا برای مسئولیت اجتماعی حفظ می‌شود.

محمدی بازخوانی حق‌طلبی و شجاعت کلامی در ساختارهای اجتماعی امروز را از دیگر این محورها برشمرد و افزود: شجاعت کلامی حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه، نمونه‌ای از مطالبه‌گری حق در عین حفظ عفت و وقار است. ایشان در مسجد و در جمع مهاجرین و انصار، با استدلال‌های عقلی و قرآنی، به بیان ظلم واقع‌شده پرداختند. بازخوانی این الگو در جامعه امروز چند نکته دارد: مطالبه‌گری مبتنی بر «بصیرت» نه هیجان شجاعت کلامی ایشان ناشی از بصیرت و شناخت عمیق از حق بود. در فضای امروز، حق‌طلبی باید مستند، عالمانه و به دور از جنجال‌های بی‌حاصل باشد.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم بیان کرد: حضور در عرصه عمومی با حفظ کرامت سومین محور است که در این راستا ایشان با وجود توصیه به حفظ حریم، در مواقع ضروری مانند دفاع از ولایت در مسجد حاضر شدند و سخن گفتند. این یعنی ساختار اجتماعی امروز باید امکان مشارکت هدفمند زنان در عرصه‌های عمومی را بدون آسیب به کرامت انسانی فراهم کند و  شجاعت در سکوت» و اعتراض، گاهی سکوت اعتراض‌آمیز و گاهی فریاد حق‌طلبانه، هر دو در سیره ایشان دیده می‌شود. در ساختارهای اجتماعی، این یعنی انتخاب زمان و شیوه مناسب برای مطالبه، نه لزوماً اعتراض دائمی.

ایمان به عبادت فردی محدود نمی‌شود

محمدی با تأکید بر اینکه در مکتب فاطمی، ایمان از عبادت فردی جدا نیست، اما به آن محدود نمی‌شود، یادآور شد: حضرت زهرا(س) در خطبه فدکیه، اسرار عبادات را به‌گونه‌ای تبیین می‌کنند که هر عمل عبادی نماز، زکات، روزه نتیجه‌ای اجتماعی دارد؛ مثلاً نماز برای پاکی از تکبر و زکات برای تزکیه مال و در نهایت خدمت به خلق است، این دیدگاه نشان می‌دهد که ایمان حقیقی، انسان را از خودمحوری خارج کرده و به سمت مسئولیت اجتماعی سوق می‌دهد.

به گفته وی، عمل اجتماعی ایشان نیز در همین چارچوب قابل تفسیر است؛ انفاق در شب عروسی، کمک به فقیر در جریان نزول سوره هل أتی، و حضور در مسجد برای روشنگری، همه «جلوه‌های ایمان» هستند، نه فعالیت‌های جدا از دین. به عبارت دیگر، در سیره ایشان، «ایمان» موتور محرکه عمل اجتماعی است و عمل اجتماعی نیز به نوبه خود ایمان را در برابر انحرافات حفظ می‌کند.

این مدرس دانشگاه یادآور شد: برای استفاده از این الگو در نسل جوان، باید از ارائه کلیشه‌ای پرهیز و بر جنبه‌های عملی و قابل درک تأکید کرد، در این راستا ایشان باید به عنوان الگویی فراجنسیتی و واقع‌گرا معرفی شوند. حضرت زهرا(س) نه یک شخصیت دست‌نیافتنی، بلکه انسانی بودند که در سختی‌های اقتصادی و اجتماعی زندگی کردند و با ساده‌زیستی و ایثار انتخاب‌های سخت داشتند. برای جوان امروز، الگویی که در اوج سختی، انتخاب می‌کند و مسئولیت می‌پذیرد، جذاب‌تر از یک اسطوره است.محمدی با تأکید بر اینکه در سیره ایشان، حیا و عفت نه به معنای انزوا، بلکه به معنای حفظ کرامت و استقلال شخصیت در تعاملات اجتماعی بود، متذکر شد: این دیدگاه می‌تواند به جوان کمک کند که عفت را نه یک بار محدودکننده، بلکه یک سرمایه برای حضور مؤثر در جامعه ببیند.

به جای القای حس مظلومیت، بر جنبه قیام برای حق تأکید شود

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم با بیان اینکه به جای القای حس مظلومیت صرف، باید بر جنبه قیام برای حق و شجاعت در بیان تأکید کرد، افزود: جوان امروز اگر ببیند که الگویش در برابر انحراف ایستاده و با علم و استدلال از حق دفاع کرده، بیشتر می‌تواند با او همذات‌پنداری کند. برای انتقال این مفاهیم، باید از زبان هنر، فیلم، داستان، انیمیشن و فضای مجازی بهره گرفت تا سیره ایشان به یک سبک زندگی قابل تقلید تبدیل شود، نه فقط یک تاریخ خواندنی.

در مجموع، الگوی زهراوی برای نسل جوان زمانی کارآمد است که از «تقدیس صرف» فاصله بگیرد و ایشان را به عنوان «انسانی کامل» معرفی کند که در بزنگاه‌های تاریخی، با «ایمان» و «عمل» خود، مسیر حق را انتخاب کرد و این انتخاب، الگویی برای «انتخاب‌های امروز» ما باشد.