مادری فراتر از پیوند خونی؛ بازخوانی نقش تربیتی حضرت امالبنین(س) در پرورش فرزندان امام علی(ع)
دکتر زهره نریمانی دانشیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم- دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه
الحمدلله که مادری را، نه تنها پیوندِ خون، که پیوندِ جان و مظهرِ رحمتِ بیکران حق قرار داد.
وقتی از «مادری» سخن میگوییم، ذهنِ ما ناخودآگاه به سوی پیوندِ بیولوژیک، به سوی زاد و ولد و شبها و روزهای مراقبتهای جسمانی روان میرود. اما امروز میخواهیم از مرزهای این تعریفِ محدود فراتر برویم. میخواهیم از «مادریِ بیولوژیک» عبور کنیم و به قلمروِ «مادریِ تربیتی و معنوی» قدم بگذاریم؛ قلمرویی که در آن، نقشِ مادر، نه تنها در جِسمِ فرزند، بلکه در «هویت»، «ایمان» و «میراثِ رفتاری» او رقم میخورد.در این میان، نامی میدرخشد که فراتر از پیوندِ خونی، در کانونِ تاریخِ اسلام میدرخشد؛ نامی که معنای مادری را از معنای «تولید» به معنای «ساختن» تغییر داد: در این میان نام یگانه بانوی حاضرِ اما غایب کربلا می¬درخشد: حضرت امالبنین (سلامالله علیها). امروزه پرسش مهم این است که چگونه میتوان فرزندانی تربیت کرد که در سختترین لحظات، از نظر فکری، شخصیتی، و عقیدتی مانند کوه استوار باشند؟
شاید بتوان پاسخ این پرسش را، در الگوی تربیتیِ زنی یافت که فرزندان برخاسته از وجود خود را به¬گونه¬ای تربیت نمود که در لحظات سرنوشت ساز، جان و هستی خود را فدای بهترین ها کنند. ام البنین مادری بود که برای فرزندان غیر از خود نیز، نقشِ«ستونِ اصلی» را ایفا کرده و در کانونِ مهرورزی بدانها همانند مادر می-درخشید. مادری که از سرِ عشق و از مسیرِ مصلحتِ اهلبیت (ع) در دامنِ خاندانِ علی (ع) جای گرفت، نشان داد که مادری، صرفاً یک «موقعیتِ جسمانی» نیست، بلکه یک «مسئولیتِ آرمانی» است.
او با انتخابِ نامِ «امالبنین» (مادرِ پسران)، اعلام کرد که فراتر از یک همسر، در پیِ ساختنِ «پسرانی برای تاریخ» است. او نشان داد می¬توان فرزندانی را تربیت نمود که از ذریه زهرا نباشند اما جان فرزند زهرا بر خود مقدم بدارند. او با نگاهی تربیتی، فرزندانِ امام علی (ع) را نه به عنوانِ «فرزندانِ همسر»، بلکه به عنوان «میراثِ امانتگذاشتهشده از جانبِ خدا و رسول خدا(ص)» پرورش داد.
نگاه امانتداری او به فرزندان حضرت زهرا(س) او را به زنی تبدیل نمود که تاریخ انسانیت تا ابد یادآور کرامت ها و شجاعت های ثمرات تربیت او در کربلا است. او مادری بود که در اوجِ مصیبت، نه برای دلبند خود، که اول برای «میراثِ امامت و زاده زهرا سلام الله» گریست. نقشِ او، نقشِ یک «نگهبانِ هویت» بود. او به فرزندانش آموخت که در چه مسیری گام بردارند و چه اصالتی را در وجودشان حفظ کنند. نکتهای که در نگاه اول ساده مینماید اما در ژرفایِ تاریخ میدرخشد، ادب و تواضعِ بیحدِ امالبنین (س) در برابر فرزندانِ امام علی (ع) بود.
او مادری بود که با تواضعِ خویش، سلسلهمراتبِ حق را در خانه برقرار کرد. او با رفتارِ متواضعانه، به فرزندانش آموخت که شما در این خاندان، "مالک" نیستید، بلکه "مأمور" هستید. او به ابوالفضل و برادرانش یاد داد که بزرگیِ شما در خدمت به امام است، نه در فراتر رفتن از ایشان. همین تواضعِ مادری بود که در کربلا، از عباس، مأموری ساخت که حتی در لحظهٔ مرگ، تنها به دنبالِ اجرایِ مأموریتِ وفاداری و ادب در برابرِ امام بود. او با رعایت ادب و احترام در برخورد با حسنین (ع)، به آنها یاد داد که «اربابیت و برتری، در خدمتِ حق است، نه در خودنمایی». او با این تواضع، سلسلهمراتبِ معنویِ فرزندان حضرت زهرا(س) را در ذهن فرزندانش تثبیت کرد؛ به این معنا که فرزندانِ او (مانند عباس) میدانستند در مقامِ «مأمور و خدمتگزارِ» امام و برادران بزرگتر خود هستند، نه رقیبِ آنها.
اگر نگاهی به شخصیتِ فرزندانش به¬ویژه آن یگانه جانفشانِ کربلا، ابوالفضل العباس (ع)، بیندازیم میبینیم که در رگهای او، نه تنها خونِ علی (ع) جاری بود، بلکه «ایمانِ امالبنین» و «ادبِ تربیتیِ او» نیز در تار و پودِ شخصیتش بافته شده بود. ام البنین به فرزندانش آموخت که «وفا» تنها یک واژه نیست، بلکه یک «فطرت پرورش یافته در دامن ادب و معرفت» است.
او مادری بود که با تربیتِ خویش، «وفا» را به یک میراثِ خانوادگی و نشان مخصوص اخلاص و عشق به حضرت زهرا تبدیل کرد. این همان معنای «مادریِ فراتر از خون» است: وقتی مادر، فرزندِ خود را برای هدف والا و متعالی ، چنان با عشق و با هدف پرورش میدهد که او به ستونِ دین بدل شود، او از مرزهای نسب و تبار عبور کرده و به مقامِ «مربیِ ملّت» میرسد. این چنین مادری معنای حقیقی شعار«تربیت، فراتر از تغذیه و مراقبت است؛ تربیت، یعنی تزریقِ معنا به زندگیِ فرزند» را برای انسانیت متبلور می¬سازد. او نشان داد که مادری میتواند یک «پروژهٔ بزرگِ الهی» باشد.
او با مادری کردن برای فرزندان خود و فرزندانِ حضرت زهرا سلام الله علیها، در واقع در حالِ مادری کردن برای «نسلِ حق و ایمان و امامت» بود. او با پیوندِ قلبیِ خویش، به ما ثابت کرد که اگر عشق در تربیت باشد، حتی اگر خونها متفاوت باشند، روحها در یک مسیرِ واحد و یک هدفِ واحد، به هم میپیوندند. خداوند ما را در مسیرِ تربیتی، به الگوهایی چون امالبنین (س) ملحق کند؛ مادرانی که با عشق، قهرمانان میسازند و با ایمان، تاریخ را رقم میزنند.
نظر دهید