• تاریخ انتشار : 1400/09/26 - 10:01
  • تعداد بازدید : 194
  • زمان مطالعه : 6 دقیقه

تبیین بایسته های پژوهش های قرآنی از سوی عضو هیأت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

عضو هیأت علمی دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه به تشریح هفته پژوهش و بایسته های پژوهش های قرآنی پرداخت.

به گزارش ایحاء از کرمانشاه؛ دکتر زهره نریمانی از اساتید هیأت علمی دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه در گفت و گو با خبرنگار ایحاء به مناسبت روز و هفته پژوهش به بیان و تشریح بایسته های پژوهش های قرآنی در کشور پرداخت.

دکتر نریمانی با تبریک هفه پزوهش به تمامی اندیشمندان و محققان حوزه قرآنی کشور، اظهار کرد: دامنه و درازای پژوهش درحوزه قـرآن و حدیث به قرنها و بلکه بیش از هـزار سال یعنی از همـان اوان نزول قـرآن و صدور روایات باز می­گردد. از همان آغاز مخاطبان اولیه قرآن بر اساس فهم و وسع معرفتی خود که لزوماً کمتر و پایین تر از وسع علمی و فهمی ما نبوده، به تفحص و پژوهش در قرآن و روایات اهتمام داشته­ اند. اما امروزه به همان میزان که علوم تجربی و طبیعی گسترش یافته­ اند، علوم انسانی و زبان شناسی نیز گسترش یافته است. از این روی فهم و تفسیر قرآن در ابعاد گوناگون، نیازمند کاوش و تفحص جدی در این زمینه است.

وی افزود: امروزه با استفاده از علوم جدید زبان شناختی و زبان شناسی و حتی علوم ارتباطی و روانشناسی و جامعه شناسی می­توان به سطوح معنائی جدید و متفاوتی از قرآن دست یافت. به نظر من، در این زمینه یکی از مهم­ترین روش­ ها برای فهم قرآن بازخوانی آراء و اندیشه­ های پیشینیان است. در این­باره هم به نظر این کمترین باید به ­طور مشخص سراغ بدیهیات رویم. بدان معنا که در مباحث تفسیری و روائی چنانچه دیدیم در یک آیه و یا یک روایت همه مفسران شیعی و سنی درباره یک موضوع اتفاق نظر دارند، باید حساس شویم. باور بفرمائید این یک حقیقت، تلخ است که بنده با این اندک مطالعاتم در حوزه قرآن و حدیث به آن دست یافتم. پیش از هرچیز هم عرض کنم این سخن بدان معنا نیست که تمام اجماعات و توافق نظرات همگی بر مسیر خطا هستند نه هرگز. این رویکردی کاملا افراطی است. بلکه مرادم این است که در آیاتی که اتفاق نظر وجود دارد باید حساس تر باشیم. چرا؟ به دلایل مختلف. اولین دلیل که شاید بتوانیم از آن به عنوان مهم­ترین دلیل یاد کنیم آن است که تفسیر طبری، تاریخ طبری و تفسیر الدر المنثور و ... از بزرگان اهل سنت چه بخواهیم چه نخواهیم بر آثار و تفاسیر و کتب روائی شیعیان تأثیر بسیـار گذاشتند. هیچ مفسر و محققی نمی­تواند منکر اثربخشی بسیار طبری بر طوسی و تفسیر التبیان شود. واز سوی دیگر تأثیر التبیان و طوسی بر همه تفاسیر به ویژه مجمع البیان غیر قابل انکار است. و نقش پررنگ تفسیر مجمع نیز بر همه تفاسیر حتی تفاسیر قرن 14 و 15 آشکار است. در واقع وقتی خوب می­نگریم برخی از این اجماعات و اتفاق آراء در تفسیر آیات نه از سر تحقیق و تأمل و پژوهش ­های مجزا بلکه بر عکس بر اثر مسکوت گذاشتن موضوع و اکتفا به رأی و نقل اعاظم پیشین یعنی طبری است. و چون در گذشته هم مرسوم نبوده است که هنگام نقل آراء دیگران به نویسنده و قائل آن، ارجاع دهند لذا این­گونه تصور ایجاد شده است که همه محققان و مفسران پس از بررسی همه جانبه درباره آیه به این نظر دست پیدا کرده­ اند ولی وقتی خوب نگاه می­کنیم می­بینیم که ناقل اصلی این رأی همان طبری است و لاغیر.

زهره نریمانی همچنین بیان کرد: برای نمونه ، حدیث ضرب زنان با مسواک یکی از آن موارد است. که هیچ کتاب حدیثی معتبر شیعه قبل از طبری آن را نه از امام باقر و نه از هیج معصومی نقل نکرده و  اولین ناقل طبری از ابن عباس است. بعد شیخ طوسی در التبیان با عبارت «قال ابوجعفر» آن را آورده و بعد طبرسی تصور نموده مراد شیخ از ابو جعفر همان امام باقر علیه السلام است نه ابوجعفر طبری، لذا هنگام نقل می گوید: «قال ابوجعفر علیه السلام».، و اینچنین این روایت به امام باقرعلیه السلام انتساب داده می­شود. البته شاید کسی بگوید در تفسیر قمی هم آمده است. اما خوب اهل پژوهش خوب می دانند قسمت زیادی از تفسیر قمی بعدها توسط ابوالجارود و یا اشخاص دیگر نوشته شد و به کتاب افزوده شد لذا نمی­توان به یقین آن را به قمی انتساب داد.  بنابراین، در موارد بسیاری این تکرار اقوال سبب اتفاق نظر تقلیدی و نه تحقیقی شده است و همین آفت مسکوت ماندن آیات مهم وکلیدی قرآن و تفسیر و تعمق و تآمل در آنها است. من همیشه خدمت دانشجویانم عرض می­کنم که هرگاه اتفاق نظری را دیدید ببینید این اتفاق نظر تقلیدی است یا تحقیقی. اگر فهمیدید تقلیدی است بدانید آیه مورد نظر در شمار آیات غریب قرآن است که حتما نیازمند تأمل فراوان و بازخوانی دارد.

وی گفت: دلیل دوم، این است که گاه مفسران اهل سنت که الحق و الانصاف در زمینه نگارش تفسیر از نظر کمّی بسیار موفق­ تر از شیعه بوده ­اند به ­خوبی توانسته ­اند در برخی آیات با راه انداختن قیل و قال­ هایی در اموری نه چندان با اهمیت و کلیدی همه را از امر مهم و کلیدی و حساس آیه غافل نمایند. بعد مفسران شیعه هم که نوعاً مشغول پاسخ دادن به آن شبهات گشته­ اند از اصل آیه و موضوع مهم­تر شاید بتوانیم بگوئیم غافل بوده اند. البته این سخن هرگز بدان معنا نیست که خدای نکرده بخواهیم عظمت و مهابت خدمات مفسران شیعه را کم بدانیم. بلکه شاید چون موقعیت زمانی آنان چنین اقتضائی داشته است لذا خود را موظف به پاسخ و کاوش در این زمینه دیده اند. اساساً خدمات بی بدیل مفسران شیعه برتارک علوم قرآن تا ابد درخشان و ماناست.اما به هرحال همین امر نیز سبب شده است تا برخی از وجوه مهم و کلیدی آیه از منظر مفسران غافل بماند و مباحث حاشیه ­ای در آیه رونق گرفته و مورد توجه قرار گیرد.  

این استاد دانشگاه در ادامه اظهار کرد: دلیل سوم عدم شناخت مفسران به مباحث عمیق و دلیل زبان شناختی است. این علم از علوم تازه و جدید است که حقیقتاً می­توان با کمک آن ابعاد جدیدی از تک تک واژگان قرآن کشف کرد. در گذشته اثر و خبری از این علم نبوده انتظار می­رود برخی از واژگان قرآنی به­ طور سطحی مورد توجه قرار گیرند و نتوانند به کنه حقیقی این واژه و استعمال آن پی ببرند.

وی دلیل چهارم را غربت فراوان روش تفسیری قرآن به قرآن دانست و گفت: حضرت علامه طباطبایی که رضوان خدا و سلام خدا بر ایشان باد به ­عنوان مفسر بزرگ شیعی و پس از ایشان شاگردان ایشان مرحوم آقای دکترصادقی رحمه الله علیه و حضرت آیت الله جوادی با اهتمام به این سبک حقیقتاٌ توانستند گشایش ­ها و درهای فهم و درک جدیدی را از تفسیر بگشایند اما با همه این تلاش های نورانی از جانب این فرهیختگان و استوانه های تفسیری، باز هم پرداختن به فهم قرآن با کمک قرآن چندان عمومیت ندارد و گوئی حتی شامل همه آیات نشده است. شدیداً نیازمند پرداختن مجاهدانه با رویکردهای متفاوت و نوین به تفسیر قرآن هستیم.

 

 

  • گروه خبری : مصاحبه,کل اخبار
  • کد خبر : 5880
کلمات کلیدی

نظرات

0 نظر برای این مطلب وجود دارد

نظر دهید