جلسه دفاعیه دانشجو سحر حسینی رشته تحصیلی علوم قرانی گرایش اعجاز در مقطع کارشناسی ارشد با عنوان: رهبری و تدبیر حضرت یوسف؛ الگویی برای عمران و آبادانی مردم مصر با راهنمایی دکتر زهره نریمانی و داوری دکتر مسعود اقبالی در دانشکده علوم قرآنی کرمانشاه برگزار گردید.

در بخشی از این پایان نامه می خوانیم:

پژوهش حاضر با تمرکز بر داستان حضرت یوسف‌(ع) در قرآن کریم، کوشید تا ابعاد رهبری و تدبیر این پیامبر الهی را در تحقق عمران و آبادانی جامعه مصر تبیین کند. بررسی نظام‌مند آیات سوره یوسف و تحلیل داده‌های تفسیری و تحلیلی نشان داد که این داستان، صرفاً روایتی تاریخی یا اخلاقی نیست، بلکه الگویی جامع و تمدن‌ساز از حکمرانی الهی و مدیریت عقلانی ارائه می‌دهد که قابلیت تعمیم به جوامع انسانی در ادوار مختلف را دارد.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رهبری حضرت یوسف‌(ع) بر بنیانی چند بُعدی استوار بوده است؛ بنیانی که در آن ایمان الهی، اخلاق انسانی، دانش تخصصی و مهارت مدیریتی به‌ صورت هماهنگ و مکمل یکدیگر عمل می‌کنند. برخلاف الگوهای مدیریتی صرفاً مادی، در سیره حضرت یوسف‌(ع) اخلاق نه‌ تنها مانعی برای کارآمدی نیست، بلکه شرط اساسی موفقیت مدیریتی و تحقق توسعه پایدار به شمار می‌رود. خودشناسی، صبر در برابر ابتلائات، صداقت، امانت‌داری و عفو از جمله مؤلفه‌های شخصیتی ایشان است که زمینه‌ساز اعتماد عمومی و پذیرش اجتماعی رهبری وی شد.

یکی از مهم‌ترین نتایج این پژوهش، تبیین نقش آینده‌نگری و پیش‌بینی در مدیریت حضرت یوسف‌(ع) است. ایشان با اتکا به علم الهی و درک واقع‌بینانه از شرایط اجتماعی و اقتصادی، بحران قحطی را پیش از وقوع شناسایی کرد و با ارائه برنامه‌ای بلندمدت، جامعه مصر را برای مواجهه با آن آماده ساخت. این برنامه‌ریزی شامل تولید حداکثری در سال‌های وفور، ذخیره‌سازی اصولی منابع، مدیریت مصرف و نظارت دقیق بر توزیع بود؛ امری که نشان‌دهنده درک عمیق حضرت یوسف‌(ع) از رابطه میان منابع، جمعیت و پایداری اقتصادی است.

نتایج پژوهش نشان می‌دهد که تدبیر حضرت یوسف‌(ع) محدود به حل یک بحران مقطعی نبود، بلکه به ایجاد زیرساخت‌های پایدار اقتصادی و اجتماعی انجامید. ذخیره‌سازی منابع و توزیع عادلانه آن‌ها نه‌تنها مانع فروپاشی اقتصادی شد، بلکه اعتماد اجتماعی، امنیت معیشتی و انسجام اجتماعی را تقویت کرد. این امر بیانگر آن است که عمران و آبادانی در منطق قرآنی، مفهومی فراتر از توسعه صرفاً مادی دارد و مستلزم توجه هم‌زمان به عدالت، کرامت انسانی و اخلاق اجتماعی است.

عدالت‌محوری، یکی دیگر از ارکان اساسی رهبری حضرت یوسف‌(ع) است که در این پژوهش به‌صورت ویژه مورد توجه قرار گرفت. رفتار عادلانه ایشان در توزیع منابع، پرهیز از تبعیض میان اقشار مختلف جامعه و حتی عدم امتیازدهی به خویشاوندان، الگویی روشن از حکمرانی عادلانه ارائه می‌دهد. این عدالت، نه‌تنها موجب رضایت عمومی شد، بلکه مشروعیت رهبری حضرت یوسف‌(ع) را در نگاه مردم تثبیت کرد و زمینه اجرای سیاست‌های کلان اقتصادی را فراهم ساخت.

از دیگر یافته‌های مهم پژوهش، نقش اخلاق و رفتار انسانی در مدیریت بحران است. عفو برادران، پرهیز از انتقام، حفظ کرامت انسانی و برخورد مدبرانه با مخالفان، نشان داد که اصلاح روابط انسانی و اخلاق اجتماعی، نقشی اساسی در پایداری جامعه دارد. حضرت یوسف‌(ع) با این رویکرد، نشان داد که عمران و آبادانی بدون اصلاح اخلاقی و انسانی جامعه، امری ناقص و ناپایدار خواهد بود.

این پژوهش همچنین نشان می‌دهد که الگوی مدیریتی حضرت یوسف‌(ع) مبتنی بر مسئولیت‌پذیری و پاسخ‌گویی است. درخواست مسئولیت خزائن زمین از سوی ایشان، نه از سر قدرت‌طلبی، بلکه ناشی از احساس وظیفه، تخصص و توانمندی در اداره امور بود. این امر بیانگر آن است که در منطق قرآنی، پذیرش مسئولیت اجتماعی زمانی مشروع و مطلوب است که با شایستگی، امانت‌داری و تعهد اخلاقی همراه باشد.

در مجموع، نتایج تحقیق حاکی از آن است که داستان حضرت یوسف‌(ع) الگویی جامع برای مدیریت بحران‌های اقتصادی و اجتماعی ارائه می‌دهد؛ الگویی که در آن، برنامه‌ریزی علمی، عدالت اجتماعی، اخلاق انسانی و ایمان الهی در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. این الگو می‌تواند برای جوامع معاصر، به‌ویژه در شرایط بحران‌های اقتصادی، نابرابری اجتماعی و بی‌اعتمادی عمومی، الهام‌بخش باشد.

بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که بهره‌گیری از سیره حضرت یوسف‌(ع) در سیاست‌گذاری عمومی و مدیریت کلان، می‌تواند به تحقق توسعه پایدار، عدالت اجتماعی و عمران واقعی جامعه منجر شود. بازخوانی این الگوی قرآنی، نه‌تنها به غنای مطالعات دینی می‌افزاید، بلکه می‌تواند در گفت‌وگوی میان دین و مسائل معاصر، نقشی مؤثر و راهگشا ایفا کند.

مهمترین سرفصل های این پایان نامه عبارتند از:

فصل اول: کلیات ومفاهیم 

فصل دوم: جایگاه حضرت یوسف (ع) و تحلیل ویژگی‌های شخصیتی

فصل سوم: مدیریت بحران اقتصادی و اجتماعی حضرت یوسف (ع)

فصل چهارم: نقش رهبری و عدالت حضرت یوسف (ع) در عمران و آبادانی مصر

این پایان نامه در نهایت با کسب درجه خوب در این دانشکده پذیرفته شد.